Verschijnt ca. 3x p.j.

De grote rol van dieren in dagboeken

Gisteren was het 4 oktober, dierendag. In veel collecties van het Nederlands Dagboekarchief spelen dieren ook een grote en belangrijke rol. Zo zijn er dagboeken waarin verschillende dieren, met name huisdieren, worden beschreven. Soms zijn ze afgebeeld op de kaft of op bijvoorbeeld enveloppen, boekenleggers en postzegels die in het dagboek zijn geplakt.

In een van de collecties bevindt zich zelfs een dagboek dat geheel gewijd is aan een hond, een Schnauzer. Een dagboek over het leven van een hond dus. Het dagboek is geschreven rond 1980. In de eerste instantie werd er over de hond geschreven maar niet veel later veranderde dit in teksten geschreven aan de hond. Je ziet in het dagboek duidelijk dat er een maatschappelijke verandering plaatsvond in de jaren 80 met betrekking tot huisdieren. Ze werden niet meer gezien als alleen huisdieren maar als echte gezinsleden. De auteur van het dagboek wil na het overlijden van haar geliefde Schnauzer hem graag laten cremeren. In deze periode is dat nog zo nieuw dat de dierenarts dit nog niet eerder bij de hand heeft gehad. Het hele proces van afscheid nemen en de crematie wordt uitgebreid beschreven. Ook andere onderwerpen komen in het dagboek aan de orde zoals: de puppy-jaren, de eetgewoontes en allerlei eigenschappen van de hond, vrienden en vijanden en het gemis van zijn aanwezigheid na zijn overlijden.

Voor het Meertens Instituut, waar het Nederlands Dagboekarchief onderdeel van is, hebben dieren ook een bijzondere betekenis. Taalonderzoeker Leonie Cornips doet sinds een aantal jaren onderzoek naar communicatie in het dierenrijk. Dat betekend dat er in de Meertens- bibliotheek ook boeken op dit gebied te vinden zijn.

Dieren kunnen op een nog heel andere wijze een rol spelen in dagboeken. Neem nou de beer van een schoolklas, die ieder weekend bij een ander kind uit logeren ging. De ouders hielden daar een dagboek van bij. De basisschoollerares op wier initiatief dit gebeurde, heeft de zo ontstane reeks dagboeken van deze logeerbeer, Roos genaamd, aan het Nederlands Dagboekarchief geschonken. Voor ieder die het leuk vind om hier meer over te lezen, hierbij de link naar dit blog: https://www.dagboekarchief.nl/aanwinsten-2/dagboekarchief-krijgt-dagboeken-beer/
(  Dagboekarchief krijgt dagboeken van een beer )

       

Tekst: Kim, vrijwilliger Meertens Instituut Amsterdam / Nederlands Dagboekarchief Amsterdam
Foto’s: Meertens Instituut Amsterdam / Nederlands Dagboekarchief Amsterdam

Een leven in dagboeken

 

‘Ja, nu wil ik een Dagboek schrijven,’ noteerde de veertienjarige Eric Boeser midden augustus 1941 in een schrift met een gemarmerde harde kaft. Hij vertelde er niet bij waarom hij juist ‘nu’ een Dagboek wilde schrijven, maar wel dat dat niet zomaar kon: eerst ‘moet toch de geachte lezer iets van mij weten’. Daarom gaf hij de geachte lezer de volgende informatie:

School: Gymnasium, Haarlem
Klas: 1B
Lengte: Klein
Verdere bijzonderheden van de lichaamsbouw: Mager. Niet gauw bruingebrand in de zomer. Bruin haar.
Ziektes: Asthma (doch nu niet erg meer). Kinkhoest
Liefhebberijen: Tennissen. Schaken.
Hobby’s: Sparen van Radiobode’s, Omroepgidsen en “Doe Mee” nummers, welke laatste niets bijzonders is.’

Daar mocht de geachte lezer het mee doen. Veel meer over de schrijver had de hypothetische lezer natuurlijk kunnen ontdekken in het dagboek zelf, maar dat iemand ongeautoriseerd Erics aantekeningen zou lezen, was uiteindelijk niet de bedoeling. Dat gebeurde slechts één keer: toen Erics vader tijdens de oorlog de aantekeningen van zijn zoon controleerde en uitdrukkingen als ‘rotmof’ vond. Dergelijke woorden moest de jonge Eric van zijn vader onmiddellijk zwart maken, uit zelfbehoud Als het dagboek ooit in de handen van Duitsers was gevallen, had dat onaangename gevolgen kunnen hebben.

Eric Boeser

Tot op de dag van vandaag heeft niemand verder ooit Eric Boesers dagboeken gelezen. De nu 94-jarige Boeser leest af en toe wel zelf stukjes uit zijn dagboeken, uit nieuwsgierigheid of om iets op te zoeken. Gaandeweg is hij minder frequent gaan schrijven, en ook de inhoud veranderde in de loop der jaren. Over wat er in hem omging, kon en wilde hij als scholier nog niets op schrift stellen, zegt hij: ‘Op mijn veertiende was ik verliefd op een meisje in mijn klas, maar durfde zelfs dat niet in mijn dagboek te schrijven. Later ging ik wel over zulke dingen schrijven.’ Veertig dikke dagboeken staan inmiddels in een kast in zijn studeerkamer, want Boeser is na augustus 1941 nooit opgehouden met het bijhouden van een dagboek. Dit jaar viert hij zijn tachtigjarig jubileum als dagboekschrijver, misschien wel een unicum.

Boeser, die na een rechtenstudie in Amsterdam in de jaren vijftig notaris in Velsen werd, schrijft graag. Niet alleen dagboekaantekeningen, maar sinds 1952 ook poëzie, het liefst ’s nachts – ‘een notaris en een nachtdichter’ noemt hij zichzelf. Twee bundels van een aantal van zijn gedichten zijn nog niet zo lang geleden gedrukt. Hij heeft, vertelt hij, sinds hij op de lagere school kinderverhalen schreef, altijd ook de behoefte gehad om te schrijven. Of ook: ‘Een neiging om vast te leggen wat er gebeurd is. Er zijn zoveel mensen waarvan je te weinig weet. Ik had graag willen weten hoe mijn opa leefde, of mijn overgrootvader.’ Daarom heeft de ‘geachte lezer’ uit 1941 inmiddels een gezicht, en zelfs meerdere gezichten gekregen: ‘Ik schrijf mijn dagboeken nu ook voor mijn kinderen en kleinkinderen.’

Auteur: Monica Soeting

Geboortedagboeken

Pas geleden kwam ik in het archief een heel oud geboortedagboek tegen. Het dagboek bestond uit losse bladen, allen voorgedrukt met een afbeelding en/of print. Het geheel is afkomstig uit 1921.

In vroegere jaren werden er vaak handgeschreven geboortedagboeken bijgehouden. Omdat dit dagboek bestaat uit losse bladen en bij elkaar gebonden was met een strik, was het eenvoudig om er naar verloop van tijd zelf nog extra bladzijden met dagboekverhalen aan toe te voegen.

In het dagboek werd bijna alles vastgelegd: de lengte, het gewicht, de groeiontwikkeling, de bewegingen, eerste woordjes en de komst van het eerste tandje. Een verzameling van aantekeningen en herinneringen uit het jonge leven. Veel herinneringen verdwijnen op termijn gedeeltelijk of zelfs geheel uit je geheugen. Helemaal in situaties waarin er veel op je afkomt. Het dagboek was de ideale manier om alles vast te leggen.

Ook werd er bijvoorbeeld genoteerd wat de naam van de huisarts was, de naam van de verpleegkundige(n) en eventueel ook de naam van de geestelijke als de baby werd gedoopt.

De dagboeken werden geïllustreerd met foto’s, het originele geboortekaartje, felicitatiekaarten, gedichten, zelfgemaakte tekeningen/schilderijen, brieven en telegrammen met gelukwensen en raadgevingen, vaak nog in de originele envelop met postzegel of telegramzegel.

In sommige gevallen waren de dagboeken ook voorzien van een haarlokje in een piepkleine envelop. Ook voet-en handafdrukken en een foto van het geboortehuis werden vaak toegevoegd.

Ook vandaag de dag houden jonge ouders geboortedagboeken bij. Dat gebeurt in verschillende vormen. Vaak digitaal, maar de geschreven dagboekvorm komt ook zeker nog voor.

 


Tekst : Kim, vrijwilliger Meertens Instituut Amsterdam / Nederlands Dagboekarchief Amsterdam

Foto’s : Meertens Instituut Amsterdam / Nederlands Dagboekarchief Amsterdam

Spirituele Zoektocht

Het is alweer juli. We zijn heel blij dat we de werkzaamheden in het Meertens Instituut en het Dagboekarchief steeds meer kunnen oppakken. Sinds 19 april 2017 ben ik vrijwilliger bij het Meertens Instituut en het Nederlands Dagboekarchief. De afgelopen tijden heb ik geprobeerd om blogs te schrijven die hopelijk een inkijk hebben gegeven in het archief. De komende tijden heb ik het streven om onder andere over collecties te schrijven. Omdat het voor mij nieuw is, moet ik nog een weg hierin vinden. Maar het plezier in het schrijven over het archief geeft hier vast vanzelf vorm aan. Ook al geven vele auteurs van dagboekcollecties toestemming dat de collectie gebruikt mag worden voor bijvoorbeeld tentoonstellingen, toch is er besloten om bij het beschrijven van de collecties gebruik te maken van andere namen vanuit privacyoverwegingen.

In maart 2020, vlak voor de lockdown, werd er een grote collectie de afdeling opgebracht. Het geheel zag er al heel geordend uit. Het eerste dat dan moet gebeuren is het geheel inventariseren. Al heel snel zag ik dat het om een collectie ging met een spirituele tint. Wat een aanwinst weer. De afgelopen weken was het eindelijk weer mogelijk om met de collectie verder te gaan. Inmiddels staat hij klaar voor vertrek naar het depot van het IISG, waar de fysieke collectie van het Dagboekarchief staat. De collectie bestond uit dagboeken, bijgevoegde documenten en een brievencollectie. De auteur wilde de brieven in de eerste instantie weggooien maar besloot deze op het laatste moment toch nog bij te voegen. De auteur, ik noem haar maar Noortje, geeft met de dagboeken een interessante inkijk in haar leven. De collectie dateert uit de periode 1962-2020. Noortje begon de dagboeken te schrijven als jongvolwassene. Al snel kwam de liefde aan bod. In haar leven is zij twee keer getrouwd geweest en noemt beide heren ‘de liefde van haar leven’, van begin tot aan het einde liefgehad. Noortje schrijft heel inhoudelijk over haar relaties. Zowel de mooie kanten als de strubbelingen. Ook schrijft ze onder andere over haar baan als docent, een latere verandering in haar carrière, haar sociale leven en de jaren negentig in het algemeen, maar ook wat nieuw is in deze periode (videorecorders, magnetrons, vernieuwd betalingsverkeer en winkelwagentjes met munten). Na verloop van tijd besluit Noortje het schrijven van haar dagboeken om te zetten naar typen. Voor haar geeft dit een heel ander gevoel dat haar goed bevalt. Ze merkt dat de toon van haar dagboeken hierdoor ook anders wordt. Haar permanente zoektocht naar het hogere is een belangrijke rode draad in haar leven. Die zoektocht is, als je op deze collectie afgaat, voor haar nooit opgehouden. Ze zoekt in haar leven steeds naar groei en verbinding. Het is voor onze lezers en onderzoekers ongetwijfeld een interessante collectie om te lezen en te bestuderen.

Over lezers gesproken, hierbij gelijk nog een ‘huishoudelijke’ mededeling. Helaas kunnen we de leesdagen voorlopig nog niet organiseren, bijeenkomsten van die omvang zijn in het Meertens en in het IISG nog niet toegestaan. Uiteraard laten we het weten zodra we meer nieuws hebben. Intussen ben ik blij dat ik in ieder geval weer door kan gaan met het inschrijven. Een volgende keer doe ik daar graag weer verslag van.

Tekst: Kim, Vrijwilliger Meertens Instituut/Nederlands Dagboekarchief, Amsterdam

Een mooie herinnering

Een paar weken geleden mocht ik voor het eerste na vele maanden weer naar het Meertens Instituut toe. Bij binnenkomst zag ik alle aantekeningen liggen die ik voor de sluiting van de gebouwen had achtergelaten. Even sloeg de onzekerheid toe. Kan ik ze na al die maanden nog wel plaatsen? Gelukkig ging het inwerken verrassend goed en heeft alles weer een plek gekregen, in mijn hoofd én op mijn bureau. Vorige week was het eindelijk weer mogelijk om de eerste nieuw binnengekomen dagboekcollectie in te schrijven. De collectie bestaat uit een groot gebonden en gedrukt boek met dagboekteksten en foto’s. Via deze weg geef ik graag een inkijkje in deze collectie.

De auteur van het dagboek, ik noem hem Norman, leed aan de ziekte Alzheimer. Voor dat hij deze ziekte kreeg was schrijven een van zijn passies. Nu hij dit zelf niet meer kon en de ziekte steeds meer bezit van hem nam, besloten zijn kinderen een dagboekschrift bij te houden. Zij vonden het belangrijk om informatie over Norman met elkaar uit te wisselen. Iedereen kon op deze manier lezen hoe het ging, waar iemand tegen aanliep, wat er bijvoorbeeld op een bepaald moment was voorgevallen en wat de planning en wensen waren voor de komende tijd. Ook anderen, zoals familieleden, zorgpersoneel, kennissen, vrienden, waren welkom om iets in het schrift te schrijven. Het geheel groeide uit tot vele honderden aantekeningen met foto’s en zelfs toegevoegde video’s. Helaas is Norman overleden. Het viel de nabestaanden te zwaar om alle dagboekverhalen verloren te laten gaan. Zo ontstond het idee om het geheel te bundelen tot een mooi in kleur gedrukt dagboek.

Het Dagboekarchief kan overigens niet alle in druk uitgegeven dagboeken aannemen. Een van de selectiecriteria is dat het boek niet is uitgegeven en dus niet in de boekhandel te koop is. Een in eigen beheer gedrukt dagboek mogen wij wel aannemen. Voor onderzoekers kan het dagboek van en over Norman zeker van waarde zijn.

De schenkers van dit dagboek hebben aangegeven vanwege privacyoverwegingen niet met volledige naam vermeld te willen worden. Vandaar dat ook de naam van de Norman fictief is. Hierdoor is het ook niet mogelijk om een foto van het dagboek te plaatsen. Daarom doe ik er dit keer een foto van de Oudezijds Achterburgwal bij waar het Meertens Instituut gevestigd is.

Foto : Meertens Instituut / Nederlands Dagboekarchief

 

Liefdesbrieven

Het gebeurt tegenwoordig niet zo vaak meer: het schrijven van een handgeschreven liefdesbrief. In vroegere jaren was dit wel het geval. Ook het dagboekarchief beschikt over diverse collecties  liefdesbrieven. Geliefden op afstand en heel dichtbij, ze klommen maar al te graag in de pen. Het schrijven van een brief was niet altijd eenvoudig. Hoe kon je een brief het beste beginnen en hoe zou de ander reageren? Uit vele brieven is dan ook op te maken dat de ander na het verzenden van de brief al snel nerveus zat te wachten op een antwoord. En dat kon wel even duren! Lange afstandsbrieven deden er soms wel weken over, je kunt dan denken aan militairen en zeelieden die waren uitgezonden. Opvallend is dat sommige geliefden elkaar heel vaak schreven. Ze deden voor het huidige mailverkeer niet onder. Een dagelijkse brief van meerdere kantjes was geen uitzondering.

Soms werden de brieven versierd met bloemetjes, hartjes of een ander liefdessymbolen. Maar er werden ook andere zaken meegestuurd: foto’s of een haarlok. Veel liefdesbrief-collecties bestaan naast brieven uit telegrammen. Geliefden stuurden elkaar op bijzondere dagen vaak een telegram, iets wat we in de tegenwoordige tijd ook niet meer kennen.

Heeft u ook een bijzondere collectie liefdesbrieven of dagboeken waar u een goed heenkomen voor zoekt?  Schroom dan niet om contact met ons op te nemen. Omdat het Meertens Instituut helaas nog gesloten is vanwege de coronasituatie, zijn wij het beste te bereiken via e-mail: info@dagboekarchief.nl

STEUN HET NDA

Word vriend(in) van het NDA! Uw steun is zeer welkom.
Meld u aan als vriend(in)